Hout in beweging
Waarom hout met zijn omgeving meebeweegt
Krimpen en zwellen hebben vooral met vocht te maken. Daarbij reageren de verschillende richtingen van hout niet hetzelfde.
Hout wisselt vocht uit met de lucht
Hout is hygroscopisch: het kan vocht uit zijn omgeving opnemen en eraan afgeven. De uitwisseling hangt samen met de relatieve luchtvochtigheid, de temperatuur en de hoeveelheid water die het hout al bevat. Dat is iets anders dan uitsluitend nat worden door een gemorst glas of een regenbui. Ook binnenshuis kan het vochtgehalte veranderen. Een deel van het water bevindt zich in de celwanden. Veranderingen in dat gebonden water zijn belangrijk voor het krimpen en zwellen. De uitdrukking dat hout werkt, verwijst dus naar een materiaalreactie op veranderende omstandigheden, zonder dat het hout opnieuw gaat groeien.
Bronnen bij dit onderdeel: US Forest Products Laboratory — vocht en fysische eigenschappen
De richting maakt verschil
Hout verandert niet in iedere richting even sterk van afmeting. Langs de vezel is de krimp doorgaans klein. Dwars erop is de verandering groter, waarbij de richting langs de groeiringen meestal sterker reageert dan de richting van merg naar bast. Dat verschil kan ook de vorm van een plank beïnvloeden. De ligging van de groeiringen helpt daarom bij het begrijpen van vervorming. Houtsoort en individuele variatie spelen eveneens mee. Twee planken die dezelfde handelsnaam dragen, hoeven zich niet exact hetzelfde te gedragen. Algemene materiaalkennis verklaart het verschijnsel; een nauwkeurige voorspelling voor één afzonderlijke plank blijft een andere vraag.
Bronnen bij dit onderdeel: US Forest Products Laboratory — vocht en fysische eigenschappen
Gedroogd is geen onveranderlijke toestand
Drogen vermindert het vochtgehalte van vers hout, maar sluit latere vochtuitwisseling niet af. Het Wood Handbook beschrijft daarom droging, opslag, transport en de uiteindelijke gebruiksomgeving als samenhangende onderwerpen. Hout dat naar een andere omgeving verhuist, kan opnieuw naar een ander evenwicht toegaan. Het woord droog heeft dus pas voldoende betekenis wanneer duidelijk is voor welke omstandigheden het materiaal is bedoeld. Voor het bekijken van meubels en gebouwen levert dat een nuttig uitgangspunt op: let op de afmetingen van houten onderdelen en op hun onderlinge aansluiting. Een verbinding heeft te maken met onderdelen waarvan het materiaal op vocht kan blijven reageren. Die eigenschap hoort bij het ontwerp van het geheel.
Bronnen bij dit onderdeel: US Forest Products Laboratory — droging en maatverandering
Bronnen en afbakening
Deze uitleg is gebaseerd op de onderstaande primaire bronnen. De controledatum beschrijft de gebruikte versie; publicaties en voorschriften kunnen later veranderen.
- US Forest Products Laboratory — vocht en fysische eigenschappen
- US Forest Products Laboratory — droging en maatverandering
Een passage laten corrigeren? Bekijk de werkwijze voor correcties.